129 Nowelizacja przepisów dotyczących zgód oraz zgody pacjentów… Na gruncie tego przepisu karnego karalne jest samo podjęcie czynności o charakterze zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta, niezależnie od tego, czy przeprowadzony zabieg zakończył się powodzeniem. Określając przedmiot ochrony na gruncie przestępstwa z art. 192 k.k., wskazuje się, że „przedmiotem ochrony jest prawo pacjenta do samostanowienia w zakresie poddania się zabiegowi leczniczemu, a prawo to wywodzi się z godności człowieka i jest niezależne od zdolności do czynności prawnych”12. Jednocześnie, odpowiedzialność karna na gruncie omawianego przestępstwa nie będzie dotyczyła sytuacji, gdy obowiązek pacjenta do poddania się leczeniu lub badaniu wynika z przepisów prawa13. Przykładem jest art. 21 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego14, zgodnie z którym: „Osoba, której zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych może zagrażać bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, bądź nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, może być poddana badaniu psychiatrycznemu również bez jej zgody, a osoba małoletnia lub ubezwłasnowolniona całkowicie – także bez zgody jej przedstawiciela ustawowego”. Wskazania wymagają również inne wyjątki przewidziane przepisami prawa, do których należy art. 33 u.z.l. (badanie lub udzielenie pacjentowi innego świadczenia zdrowotnego bez jego zgody, jeżeli wymaga on niezwłocznej pomocy lekarskiej, a ze względu na stan zdrowia lub wiek nie może wyrazić zgody i nie ma możliwości porozumienia się z jego przedstawicielem ustawowym lub opiekunem faktycznym) oraz art. 35 u.z.l. (zmiana zakresu zabiegu bądź metody leczenia lub diagnostyki, jeżeli w trakcie wykonywania zabiegu operacyjnego albo stosowania metody leczniczej lub diagnostycznej wystąpią okoliczności, których nieuwzględnienie groziłoby pacjentowi niebezpieczeństwem utraty życia, ciężkim uszkodzeniem ciała lub ciężkim rozstrojem zdrowia, a nie ma możliwości niezwłocznie uzyskać zgody pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego). 12 M. Mozgawa [w:] M. Budyn-Kulik, P. Kozłowska-Kalisz, M. Kulik, M. Mozgawa, Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2025, art. 192. 13 Tamże. 14 T.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 917.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTMwMjc0Nw==